Vergi Borçları Nasıl Taksitlendirilir?

Vergi borçlarının takip ve tahsili 1953 tarihli (6183 Sayılı) Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılmaktadır. Kanun çok sayıda değişikliğe uğramasına rağmen halen yürürlüktedir. Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar ile vergi ve para cezalarının takip ve tahsili bu kanuna göre yapılmaktadır. İşte şahıslar ve şirketlere ait bu borçlar, kanunda amme alacağı olarak isimlendirilmektedir. Bu nedenle yazımızın bundan sonraki kısımlarında amme alacağı/borcu terimleri kullanılacaktır.

Amme borçlarının kendi kanunlarında belirtilen ödeme sürelerinde ödenmesi gerekmekte olup ödeme süresinin son gününe vade günü denilmektedir. Borcun vadesinde ödenmemesi durumunda ise gecikme zammı uygulanacak ve söz konusu borç vadesi geçmiş borç durumuna gelmiş olacaktır. Amme borcunun vadesinde ödenmeyen kısmına vadenin bitim tarihinden itibaren ödeme tarihine kadar geçen süre için her ay için ayrı ayrı gecikme zammı uygulanmaktadır. Gecikme zammı, 21 Temmuz 2022 tarihinden geçerli olmak üzere aylık % 2,5 olarak belirlenmiştir.

            Diğer yandan, vergi borçlarını vadesinde ödemeyenler için 6183 Sayılı Kanun hükümlerine göre cebri icra işlemleri başlatılmaktadır. Yani, kabaca, vergi borcu, borçlusundan haciz tatbik edilerek tahsil edilecektir. Bununla birlikte, belli şartlarda vergi ve diğer amme borçlarının tecil edilerek taksite bağlanabilmesi imkanı getirilmiştir. Burada, tecil, erteleme anlamına gelir. Buna göre, borcun vadesinde ödenmesi, haciz uygulanması veya borçluya ait olup da haczedilen malların satılarak paraya çevrilmesi, borçluyu çok zor duruma düşürecekse, idarenin öngördüğü şartlarla, söz konusu borcun 36 ayı geçmemek üzere tecil edilerek taksitlendirilmesi mümkündür. (Bu düzenleme 6183 Sayılı Kanunun 48. Maddesinde yer almaktadır)

            Borçlunun tecil ve taksitlendirme talep etmesi halinde idare bunu yerine getirmek zorunda değildir. Talebin kabulü ya da reddi tamamen idarenin takdirindedir. Ancak, idare, icra takibine başlanması ya da icrayı devam ettirmesi halinde, borçlunun “çok zor” durumda kalacağını öngörür veya bu kanaate varırsa amme alacağını tecil edebilir. Söz konusu şartlardan “çok zor” durumun takdirinde ise icra takibine başlanılması ya da takibin devamı halinde borçlunun gelir kaynaklarının ortadan kalkmasına ya da faaliyetlerinin devamının engellenmesine sebebiyet verilip verilmediğinin bir ölçü olarak göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Yani, icra takibine başlanılması ya da takibin devamı halinde, borçlunun mevcut faaliyetine devam edip edemeyeceği ve borçlunun gelir getirici faaliyetlerinin aksayıp aksamayacağının dikkate alınması gerekir. Buna göre; icra takibine başlanılması ya da takibe devam edilmesi, borçlunun mevcut faaliyetine devam etmesini zorlaştırıyor ya da engelliyorsa veya bu durum borçlunun gelir getirici faaliyetlerinin aksamasına (ihtimal dahilinde olsa bile) neden olabilecekse, borçlunun “çok zor” durumda kalacağının kabulü gerekmektedir.

Ayrıca, amme alacağının tecil dolayısıyla tehlikeye girmemesi şart olup bunun için (kısmen de olsa) teminat altına alınması gerekir. Nitekim, borçludan teminat alınması Kanunda sayılan tecil şartları arasındadır. Teminat olarak; Para, teminat mektupları ile sigorta şirketleri tarafından verilen süresiz ve şartsız kefalet senetleri, hazine bonosu ve devlet tahvilleri, menkul ve gayrimenkul mallar verilebilir. Borçlu maddi teminat gösteremediği takdirde şahsi kefaletin, tahsil dairesince uygun görülmesi şartıyla, teminat olarak kabulü mümkündür.

            Bununa birlikte, tüm tecil talepleri için teminat istenmemektedir. Amme borçlusunun tecil edilecek borçları toplamının 50.000 lirayı (bu tutar dahil) aşmaması şartıyla tecil edilecek borçlar için teminat aranılmayacaktır. Teminat aranılmaksızın yapılacak tecil ve taksitlendirmelerde, 50.000 liralık sınır alacaklı amme idarelerinin her bir tahsil dairesine olan tecile konu borç toplamları dikkate alınarak belirlenecektir. Tecil ve taksitlendirilecek amme alacaklarının toplam tutarının 50.000,- lirayı aşması durumunda, gösterilmesi zorunlu olan teminat tutarı 50.000,- lirayı aşan kısmın yarısı olacaktır.Örneğin; Aslanbey Vergi Dairesine 60.000 TL, Aksu Vergi Dairesine 25.000 TL, Onikişubat Belediyesine 5.000 TL, Büyükşehir Belediyesine 10.000 TL borcu olan bir kişi, Tecil talebi kabul edilmesi şartıyla, sadece Aslanbey Vergi Dairesine olan borç için (60.000 – 50.000)/2= 5.000 TL tutarında teminat gösterecek, diğer borçları için ise teminat istenmeyecektir. Aynı örnekte Aslanbey Vergi Dairesine olan borcun 50.000 TL olması halinde, bu borç için de teminat istenmeyecektir. Dolayısıyla, her bir tahsil dairesince borçlunun tecil edilen borç toplamı 50.000,- liraya ulaşıncaya kadar borçludan herhangi bir teminat göstermesi istenmeyecektir.

            Öte yandan, bu kapsamda tecil edilip taksitlendirilecek borcun mahiyeti ve vadesinin herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Vadesi ve türü ne olursa olsun, borçlu tarafından yazı ile istenmiş olması ve idare tarafından kabul edilmesi şartıyla, her türlü amme borcunun, tecil edilip taksitlendirilmesi mümkündür. Bu kapsamda tecil yapılabilmesi için borçlunun yazılı müracaatı şarttır. Borçlu tarafından istenilen taksit süresinin kabulü zorunlu olmayıp borçlunun durumuna göre taksit adedi tamamen idare tarafından belirlenecektir. Uygulamada, tecil ve taksitlendirme taleplerinde, borç ödemede iyi niyet sahibi olma şartına da bakılmakta ve bu kapsamda, borçludan az da olsa bir ön ödeme talep edilmektedir.

Tecil edilen amme alacaklarının, belirlenen faiz oranı esas alınarak hesaplanan tecil faiziyle birlikte ödenmesi gerekmektedir. Yani, borcun vade tarihinden tecil başvuru tarihine kadar gecik zammı ve başvuru tarihinden taksitlerin tecil talebi üzerine belirlenen ödeme tarihine kadar tecil faizi hesaplanacaktır. Tecil faizi oranı yıllık olarak belirlenmekte olup 30 Aralık 2019 tarihinden bu yana yıllık % 15 olarak uygulanan tecil faiz oranı 21 Temmuz 2022 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık % 24’e yükseltilmiştir. Tecil faizi; basit faiz usulü uygulanarak ve müracaat tarihinden ödeme tarihine (bu tarihler dahil) kadar geçen günler için, ödenecek taksit tutarları üzerinden hesaplanacaktır.

Tecilin ihlal edilmemesi için, borcun hesaplanan tecil faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir. Tecil ve taksitlendirme talebinde bulunan amme borçlusunun tecil edilen borçlarını taksit ödeme sürelerinden önce ödemesi de mümkündür. Bu durumda, erken ödenen tutara, tecil müracaat tarihinden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için tecil faizi (indirim) hesaplanacaktır. Tecil edilen borç tutarının %10’u ödenmedikçe, borçluya, borcu bulunmadığını gösteren yazı verilmeyecektir.

Tecil ve taksitlendirilmiş borçların tecil şartlarına uygun ödenmemesi durumunda, tecil ihlal edilmiş sayılacaktır. Ancak, tecil şartlarının ihlal edilmiş olması, gerekli şartların oluşması halinde daha önce tecil edilmiş olan alacağın yeniden tecil edilmesine engel teşkil etmemektedir.