Ücretli Çalışanlardan Ne Kadar Vergi Kesilir?

 Bir işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen değerlere ücret adı verilmektedir. Bazı durumlarda ücret; ödenek, tazminat, kasa tazminatı, (Mali sorumluluk tazminatı), avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı gibi farklı adlar ile ödenmektedir. Nasıl adlandırılırsa adlandırılışın, belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı yapılan ödemeler, vergisel anlamda, ücret olarak kabul edilmekte ve bu şekilde vergilendirilmektedir. Gelir vergisi kanununda, bilirkişilere, resmî arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine, her türlü yarışma jürisi üyeleri ile sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler de ücret olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla, hizmet erbabına ödenen aylık ücret, mesai, prim, ikramiye, gider karşılığı ve sair adlarla yapılan tüm ödemeler ve sağlanan menfaatler de ücret kapsamında değerlendirilmektedir. Ücret geliri elde eden kimseler, gelir vergisi hizmet erbabı olarak isimlendirilmektedir.

Ücret gelirlerinin vergilendirilmesinde, ücretten öncelikle Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler indirilmektedir. İşveren tarafından yapılan ödemeler toplamından sigorta primi, şahıs sigortası primi ve sendika aidatı gibi kesinti ve ödemeler indirildikten sonra kalan miktar vergiye tabi kazanç olarak kabul edilmektedir. Bundan sonra ise asgari ücret istisnası uygulanmaktadır. İstisna ve indirimler ücret bordrosunda gösterilmekte, ancak gelir vergisi matrahına dâhil edilmemektedir. Asgari geçim indirimi ise 01.01.2022 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış olup artık asgari geçim indirimi uygulanmamaktadır.

01/01/2022 tarihinden itibaren yapılan ücret ödemelerine uygulanmak üzere asgari ücret istisnası getirilmiştir. Bu uygulamaya göre, hizmet erbabının, ödemenin yapıldığı ayda geçerli olan asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri gelir vergisinden istisna edilmiştir. Bunun anlamı, kabaca, asgari ücrete kadar elde edilen ücretler gelir vergisinden istisna edilmiş olup asgari ücret alanlar için herhangi bir vergi kesintisi yapılmayacaktır. İstisna nedeniyle alınmayacak olan vergi, ilgili ayda aylık asgari ücret üzerinden hesaplanması gereken vergiyi aşmayacaktır. Dolayısıyla, her bir çalışan için ayrı olmak üzere, asgari ücreti aşan ücret ödemeleri vergiye tabi olacaktır.

Diğer yandan, ücret gelirleri genel olarak tevkif (kesinti) suretiyle vergilendirilmekte olup, yapılan kesintiler işverenler tarafından beyan edilmek suretiyle ödenmektedir. Hizmet erbabının asgari ücretiyle birlikte mesai ücreti, sosyal yardım, ikramiye gibi ücret sayılan gelir elde etmesi durumunda ise toplam ücret gelirinin; ilgili ayda geçerli olan asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi düşüldükten sonra kalan kısmı gelir vergisinden istisna olacak, bu tutarı aşan kısım vergilendirilecektir. İstisna tutarını aşan kısmın vergilendirilmesinde, istisna kapsamında olan matrah da dikkate alınarak vergi tarifesinin uygulanacak dilim ve vergi oranı belirlenecektir. İstisna suretiyle sağlanan menfaat asgari ücretin ilgili ayda hesaplanan vergisini geçemeyecektir.

Durumun daha iyi anlaşılması için aşağıda örnek iki hesaplama yapılmıştır. Asgari ücrete kadar zaten vergiden istisna olup herhangi bir vergi kesintisi yapılmayacaktır.  Bu nedenle, örneklerin birinde asgari ücretin hemen üzerinde bir tutar alınarak, ücretlinin 2022 yılının ilk yarısında 6.000 TL ve yılın ikinci yarısında 8.000 TL brüt ücret (vergi ve SGK primleri dahil) aldığı varsayılmıştır. Buna göre, aşağıdaki örnekte, ücretli, yıllık toplam 68.611,51 TL net ücret geliri elde etmekte ve toplam (2.673,50+114,99)= 2.788,49 TL vergi kesintisine muhatap olmaktadır.

* Net asgari ücret 2022 yılının ilk yarısında 4.253,40 TL ve yılın ikinci yarısında ise 5.500,35 TL’dir. Asgari ücretin işverene maliyeti ise 2022 yılının ilk yarısında 5.879,70 TL ve yılın ikinci yarısında ise 7.603,43 TL’dir.

İkinci örnekte ise ücretlinin 2022 yılının ilk yarısında 15.000 TL ve ikinci yarısında 20.000 TL brüt ücret (vergi ve SGK primleri dahil) aldığı varsayılmıştır. Buna göre, aşağıdaki örnekte, ücretli, yıllık toplam 145.838,17 TL net ücret geliri elde etmekte ve toplam (31.590,50+1.071,33)= 32.661,83 TL vergi kesintisine muhatap olmaktadır.